Τρίτη, 20 Σεπτεμβρίου 2011

Οι τρεις πηγές των κρατικών εσόδων και το μέλλον της δημοσιονομικής προσαρμογής

Το κράτος μπορεί να αντλεί έσοδα από δύο πηγές: το δανεισμό και την φορολογία.

Μέχρι το 2009, ο δανεισμός του ήταν λίγο πολύ "αυτόματος". Οι αγορές θεωρούσαν την Ελλάδα ως μια προηγμένη οικονομία του Πρώτου κόσμου, η οποία παρά το υψηλό χρέος της και το αρκετά υψηλό έλλειμμα (ελέω οικονομικής κρίσης) θα μπορούσε παραταύτα να ανταπεξέλθει στις υποχρεώσεις της.

Η κατάσταση άλλαξε για τρεις διαφορετικούς λόγους:
  • Η διεθνής οικονομική κρίση οδήγησε σε πτώση της οικονομικής δραστηριότητας και άρα των δημοσίων εσόδων (οικοδομικές δραστηριότητες, τουρισμός)
  • Οι κρατικές δαπάνες δεν περιορίστηκαν κατά την περίοδο της τελευταίας διακυβέρνησης της ΝΔ, ενώ το ΠΑΣΟΚ εκλέχτηκε με την προοπτική (αλά Ομπάμα) να εφαρμόσει Κεϋνσιανές πολιτικές (αύξηση μισθών πάνω από τον πληθωρισμό, επιδόματα, κοκ)
  • Η νέα κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ ακολούθησε την πάγια πολιτικάντικη τακτική της "καμμένης γης", περιγράφοντας με τα μελανότερα χρώματα μια όντως κακή κατάσταση. Δυστυχώς όμως οι πολιτικάντικοι χειρισμοί του δεν πέρασαν πλέον απαρατήρητοι, και οι αγορές σωστά θεώρησαν πως η χώρα έβαινε σε μια κατάσταση μη βιώσιμου χρέους
Για δύο χρόνια τώρα, το ΠΑΣΟΚ απέφυγε τις μεγάλες διαρθρωτικές αλλαγές: το άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων, τις σαρωτικές ιδιωτικοποιήσεις, την δραστική μείωση του προσωπικού στο δημόσιο, την εξίσωση των απολαβών τους με τον ιδιωτικό τομέα, την κατάργηση προνομίων στα πλαίσια του Δημοσίου τομέα.

Αντί να πρωτοστατήσει στις αλλαγές, φρόντισε κάθε φορά να κάνει το απολύτως ελάχιστο που χρειαζόταν για να συνεχίσει να παίρνει δανεικά.

Η τακτική του αυτή οδήγησε πρώτα απ' όλα στο Μνημόνιο, αφού οι δειλές μεταρρυθμίσεις θεωρήθηκαν ανεπαρκείς για τη δημοσιονομική εξυγίανση και οι αγορές στέγνωσαν από δανεικά.

Μετά το Μνημόνιο, η πολιτική της κυβέρνησης ήταν να κωλυσιεργεί, να συνεχίζει να κάνει το απολύτως ελάχιστο ώστε να παίρνει θετικές εκθέσεις από την Τρόικα και τα συμπεφωνημένα δάνεια. Αντί για τολμηρές αλλαγές προτίμησε την οδό της μεγαλύτερης φορολόγησης η οποία, φυσικά, ενέτεινε την ύφεση.

Ένα κράτος πρέπει να ζει από την φορολογία της τρέχουσας οικονομικής δραστηριότητας, ακριβώς όπως ένας οργανισμός πρέπει να ζει από το καθημερινό φαγητό.

Το Ελληνικό κράτος προτίμησε να ζει με δανεικά, ακριβώς όπως ένας άσωτος ψωνίζει βερεσέ από τον μπακάλη.

Όταν ο μπακάλης (δηλαδή οι δανειστές) έβαλαν τέλος στα βερεσέδια, το κράτος δεν φρόντισε να μειώσει πραγματικά τις δαπάνες του στα επίπεδα που μπορούν να δικαιολογηθούν από την τρέχουσα οικονομική δραστηριότητα. Αντιθέτως άρχισε να καίει το λίπος της Ελληνικής κοινωνίας, δηλαδή το συσσωρευμένο κεφάλαιο υπό μορφή ακινήτων, καταθέσεων, κτλ.

Για να πληρώνουν δηλαδή οι Έλληνες τους αυξανόμενους φόρους και να συνεχίζουν να ζουν, πρέπει να βάλουν χέρι στην περιουσία τους. Φυσικά η ανικανότητα του κράτους να καταλάβει ποιος είναι πλούσιος και ποιος όχι (αφού η απόκρυψη εισοδημάτων είναι ο κανόνας) καθώς και η ανικανότητα του να καταλάβει ποιος πλούτισε δικαίως (π.χ. ο δυναμικός επιχειρηματίας του τουρισμού) και ποιος αδίκως (π.χ. ο εργολάβος που έπαιρνε υπερτιμολογημένα έργα από τους κολλητούς του στο Δήμο) κάνει την όλη διαδικασία εγγενώς άδικη.

Ωστόσο η αδικία δεν είναι το μόνο πρόβλημα. Το σημαντικότερο πρόβλημα για την κυβερνητική πολιτική είναι πως το κάψιμο του λίπους έχει το φυσικό του τέλος και επακολουθεί το κάψιμο των μυών, δηλαδή των παραγωγικών δυνάμεων της οικονομίας, και στο τέλος επέρχεται η καχεξία και ο θάνατος.

Αυτές λοιπόν είναι οι τρεις πηγές κρατικών εσόδων:
  • Ο δανεισμός που δεν είναι πλέον αυτόματος αλλά συνοδεύεται από έκπτωση της εθνικής κυριαρχίας και υποταγής στις επιταγές της Τρόικας
  • Η φορολόγηση της τρέχουσας οικονομικής δραστηριότητας η οποία βαίνει μειούμενη, αφού βασιζόταν έως πρόσφατα στην κατανάλωση και έμμεσα στις κρατικές δαπάνες
  • Το κάψιμο του πεπερασμένου συσσωρευμένου κεφαλαίου επί δικαίων (μυών) και αδίκων (λίπους) το οποίο δεν μπορεί να συνεχίζεται ες αεί (πεπερασμένο γαρ) αλλά και συμβάλλει στην περεταίρω μείωση της οικονομικής δραστηριότητας
Τα πράγματα λοιπόν είναι τραγικά:
  • Ο μεν εξωτερικός δανεισμός κρέμεται από μια κλωστή, αφού υπάγεται στης βούληση δημοκρατικά εκλεγμένων κυβερνήσεων της Ευρώπης, οι οποίες δεν μπορούν να στηρίζουν την Ελλάδα αν η Ελλάδα δεν δίνει απτές αποδείξεις προόδου και επανόδου στην υγεία
  • Η τρέχουσα οικονομική δραστηριότητα μειώνεται εξαιτίας τόσο των μειωμένων κρατικών δαπανών (που την στήριζαν έως πρόσφατα), αλλά και της υπερφορολόγησης που μειώνουν το κίνητρο για νέες επενδύσεις
  • Το συσσωρευμένο κεφάλαιο μειώνεται και ανακατανέμεται, από τις υγιείς δυνάμεις της χώρας προς τις ασθενείς.
Υπάρχει λύση; Πιθανώς όχι. Αν η χώρα εξακολουθήσει την ίδια πορεία τότε το μέλλον είναι η εξαθλίωση. Σε αυτό δεν θα φταίει βέβαια μόνο το κράτος και η κυβέρνηση, αλλά μεγάλα τμήματα της κοινωνίας:
  • Ο πρόωρα συνταξιοδοτημένος
  • Ο φοροφυγάς
  • Ο ρουσφετολογικά προσληφθείς που δεν είναι χρήσιμος
  • Ο κρατικοδίαιτος επιχειρηματίας
  • Οι άβουλοι πολιτικάντηδες
  • Οι ταραξίες όλων των ειδών
  • Οι συντεχνίες που θέλουν να διατηρήσουν προνόμια για τον κλάδο "τους"
Η λύση είναι μοναδική: θεραπεία-σοκ με ταυτόχρονη υιοθέτηση όλων των διαρθρωτικών αλλαγών που έχει ανάγκη η χώρα:
  • Ιδιωτικοποίηση όλων των ΔΕΚΟ
  • Δραστική απλοποίηση όλων των γραφειοκρατικών διαδικασιών και απόλυση του προσωπικού που τις υποστηρίζει
  • Υιοθέτηση ενός εξωφρενικά απλού και προβλέψιμου συστήματος φορολόγησης/ασφάλισης με εξοντωτικές ποινές για όσους επιμείνουν στη φοροδιαφυγή
  • Άμεση εξίσωση απολαβών στο Δημόσιο με τον Ιδιωτικό τομέα για παρόμοια δουλειά
  • Άνοιγμα όλων των κλειστών επαγγελμάτων άμεσα
  • Κατάργηση όλων των συνταξιούχων που είναι νεώτεροι από κάποια ηλικία
Αυτές οι αλλαγές θα είναι εξαιρετικά επώδυνες. Θα ξεβολέψουν πολλούς. Η κατάσταση δεν θα βελτιωθεί άμεσα. Ωστόσο:
  • Θα δώσουν το σωστό μήνυμα για την θέληση της Ελλάδας να αναμορφωθεί
  • Θα εξαναγκάσουν την Ελλάδα να μεταβληθεί από μια καταναλωτική κοινωνία βασισμένη στην ήσσονα προσπάθεια και στα δανεικά σε μια νορμάλ κοινωνία με βιοτικό επίπεδο αντίστοιχο της παραγωγής της
Τα μεγάλα προβλήματα απαιτούν και σκληρές λύσεις. Η γάγγραινα απαιτεί ακρωτηριασμό και αν πιστέψουμε για μια στιγμή πως υπάρχει ανώδυνη λύση, τότε δεν θα χάσουμε μόνο το δαχτυλάκι του ποδιού μας, αλλά και όλη την πατούσα, και το γόνατό μας, και στο τέλος την ίδια μας τη ζωή.

4 σχόλια:

  1. Σε γενικές γραμμές συμφωνώ,παρατηρώ όμως κάποιες ταυτίσεις που μου φαίνονται ανακριβείς και μπορούν να οδηγήσουν σε παρεξηγήσεις και λάθος αντιμετώπιση πχ ο φοροφυγάς ή ο ταραξίας παρανομεί. Ο προώρως συνταξιοδοτηθείς όμως? Αυτός αποδέχθηκε την πρόταση της επιχείρησης του η οποία έκρινε ότι η Ρπρόωρη αποχώρηση του ΤΗΝ ΣΥΜΦΕΡΕΙ.
    Αλλο παράδειγμα: Πως και γιατί η εξίσωση αμοιβών για ίδια δουλειά μεταξύ Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα? Εχουν οι επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα ίδιες αμοιβές? Εχουν ίδια κέρδη, ίδια μισθολογική πολιτική? Το Δημόσιο γιατί να μην πληρώνει λιγότερο (ή και περισσότερο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Αυτός αποδέχθηκε την πρόταση της επιχείρησης του η οποία έκρινε ότι η Ρπρόωρη αποχώρηση του ΤΗΝ ΣΥΜΦΕΡΕΙ.

    Περισσότερο συμφέρουσα θα ήταν να απολυθούν (layoff) όσοι συνταξιοδοτήθηκαν πρόωρα, όπως ακριβώς συμβαίνει σε μια οποιαδήποτε επιχείρηση του εξωτερικού κλείνει ή κάνει μείωση προσωπικού. Αν κάποια επιχείρηση θέλει να έχει πρόωρα συνταξιούχους και δεν επιβαρύνει καθόλου τα δημόσια οικονομικά, να τους χαίρεται.

    Πως και γιατί η εξίσωση αμοιβών για ίδια δουλειά μεταξύ Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα?

    Αν το Δημόσιο ήταν κερδοφόρα επιχείρηση θα μπορούσε να δίνει υψηλούς μισθούς στο προσωπικό του, ανταμοίβοντας τους έτσι για τη συμμετοχή τους στην καλή λειτουργία της.

    Ωστόσο, το Δημόσιο είναι ελλειμματικό, παρέχει κατά κανόνα χαμηλής ποιότητας υπηρεσίες σε σχέση με τον ιδιωτικό τομέα, και οι υπάλληλοι του απολαμβάνουν σειρά από προνομίων (σταθερό ωράριο, περισσότερες διακοπές, μεγαλύτερη άδεια κύησης κτλ.) πολύ καλύτερα από τον ιδιωτικό τομέα. Δεν υπάρχει λοιπόν κανείς λόγος να πληρώνονται καλύτερα οι υπάλληλοι του.

    Δεν θα πρέπει βέβαια να αμοίβονται και χειρότερα, γιατί, παρά τις όποιες ατέλειες του, το Δημόσιο χρειάζεται προσωπικό κάποιας ποιότητας για να υποστηρίξει τις λειτουργίες του κράτους.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Οι εθελούσιες έξοδοι αφορούν στο 99% των περιπτώσεων ανθρώπους οι οποίοι έχουν θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα. Ετσι ακόμα και παραιτούμενοι θα είχαν δικαίωμα σε σύνταξη.Κάποιες περιπτώσεις (όπως πχ η Ολυμπιακή) τα πράγματα είναι διαφορετικά. Μόνο που και σε αυτή την περίπτωση οι προώρως συνταξιοδοτηθέντες σίγουρα δεν παρανόμησαν κάτι που βεβαίως κάνει ο φοροφυγάς.
    Δεν συζητάω αν στο Δημόσιο οι αμοιβές θα έπρεπε να ήταν καλύτερες ή χειρότερεςαπό τον ιδιωτικό τομέα. Απλά δεν καταλαβαίνω ποιο είναι το επιχείρημα και ποιος είναι ο τρόπος και ποια η λογική οι αμοιβές στους δυο τομείς να είναι ίδιες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Οι εθελούσιες έξοδοι αφορούν στο 99% των περιπτώσεων ανθρώπους οι οποίοι έχουν θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα.

    Αυτό το "έχουν θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα" δεν το καταλαβαίνω. Υπάρχουν άνθρωποι που παίρνουν σύνταξη για 50 χρόνια ενώ εργάστηκαν 15 χρόνια στο Δημόσιο. Σίγουρα παίρνουν τη σύνταξη νόμιμα, και δεν είναι το ίδιο με κάποιους που παρανόμησαν.

    Ωστόσο το νόμιμο δεν είναι απαραίτητα και ηθικό και κανένας που ανήκει στην κατηγορία όσων πληρώνονται για να κάθονται αν και είναι μέσης ηλικίας δεν πρέπει να αισθάνεται καλά με τον εαυτό του όντας παράσιτο στην κοινωνία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή